ĐƯỜNG CHÂN TRỜI ĐàMẤT

Cụm từ “Đối thoại Shangri-La” đã gây được tiếng vang rộng rãi và tạo ấn tượng tốt đẹp trên thế giới. Tuy nhiên cuộc tranh luận tại hội nghị thượng đỉnh thường niên về an ninh châu Á diễn ra từ ngày 4-6/06 vừa qua tại khách sạn Shangri-La, Singapore đã không đạt được mục tiêu của nó như kì vọng của nhiều người. Sau vụ một tàu chiến của Hàn Quốc bị đắm vào tháng Ba, sự chú ý đều đổ dồn về phía Triều Tiên (hiện đã có vũ khí hạt nhân và ngày càng thể hiện thái độ hung hăng) mặc cho nước này từ chối nhận trách nhiệm về vụ tấn công. Căng thẳng cũng nổi lên về vấn đề chủ quyền lãnh thổ và quyền qua lại trên biển trong vùng biển Đông gây tranh cãi. Quân đội các nước trong khu vực cần đối thoại nhiều hơn và tránh hiểu lầm lẫn nhau. Tại diễn đàn do Viện nghiên cứu chiến lược quốc tế (một nhóm chuyên gia chiến lược có trụ sở tại Luân Đôn) tổ chức, các quan chức quốc phòng cấp cao rất đồng tình với giải pháp đối thoại. Tuy nhiên, việc đạt được đồng thuận về những vấn đề khác lại tỏ ra vô cùng khó khăn.

Diễn đàn lần này chứng kiến sự đóng băng đột ngột trong quan hệ quân sự Trung-Mĩ. Mĩ vẫn là cường quốc quân sự áp đảo ở Thái Bình Dương kể từ sau chiến tranh thế giới thứ hai đến nay. Nhưng Trung Quốc, nước có quân đội thường trực lớn nhất thế giới, cũng đang hiện đại hóa hải quân và không quân, khiến Mĩ và các đồng minh trong khu vực phải e ngại.

Căng thẳng là không thể tránh khỏi. Bộ trưởng Quốc phòng Mĩ Robert Gates đã dự định sẽ có chuyến viếng thăm đến Trung Quốc trước thềm hội nghị thượng đỉnh tại Singapore, nhưng Quân đội giải phóng nhân dân Trung Hoa đã không đưa ra một lời mời chính thức nào. Lí do có thể là Trung Quốc vẫn còn tức giận trước việc Mĩ bán vũ khí cho Đài Loan. Tuy nhiên, ông Robert Gates cho rằng:”Việc đó đã là xưa rồi và đó là lí do ngu ngốc để phá vỡ quan hệ giữa quân đội hai nước”.

Tuyên bố này đã bị một quan chức trong phái đoàn của PLA công khai lên tiếng bác bỏ. Tướng Chu Thành Hổ, một chiến lược gia hiếu chiến của Trường Đại học Quốc phòng Bắc Kinh, thì cằn nhằn rằng việc bán vũ khí cho Đài Loan đã cho thấy nước Mĩ coi Trung Quốc là kẻ thù. Về những tranh cãi xung quanh vụ tàu Cheonan của Hàn Quốc bị đánh chìm, ông Chu bắt bẻ lại là “Tại sao Mĩ lại không đòi hỏi một cuộc điều tra quốc tế toàn diện về việc Israel tấn công tàu trở hàng cứu trợ của Thổ Nhĩ Kĩ đến dải Gaza mới xảy ra tháng này?”. Ông Robert Gates điềm tĩnh đáp rằng một cuộc tấn công bằng ngư lôi tàng hình khác với việc áp đặt phong tỏa bờ biển.

Một cuộc điều tra do các thanh sát viên quốc tế thực hiện về vụ tàu Cheonan đã quy lỗi về phía Triều Tiên, tuy nhiên các nhà lý thuyết tội phạm học vẫn nghi ngờ có những thủ phạm khác. Trong khi đó, chính Trung Quốc cũng phải chịu đựng người láng giềng bất kham này. Tuần này, Trung Quốc đã chính thức lên tiếng phàn nàn với Triều Tiên sau khi ba công dân nước này bị bắn chết gần biên giới hai nước.

Trong bài phát biểu của mình, tướng Mã Hiểu Thiên, người đứng đầu đoàn đại biểu PLA, đã một mặc khăng khăng rằng chính Mĩ chứ không phải Trung Quốc gây khó dễ cho việc cải thiện quan hệ quân sự Mĩ-Trung. Tướng Mã và ông Robert Gates đã bắt tay nhau, nhưng cũng như năm vừa qua, đã không có một cuộc thảo luận song phương nào giữa hai nhân vật này.

Thông điệp lớn hơn đằng sau thái độ làm mình làm mẩy của Trung Quốc có lẽ là thực tế rằng phương Tây cần sự giúp đỡ của Trung Quốc trong việc xoa dịu Triều Tiên cũng như giải quyết các điểm nóng khác (ví dụ như Myanmar). Và để nhận được sự giúp đỡ, phương Tây phải trả một cái giá cao, ngay cả khi vấn đề đó có liên quan đến lợi ích của chính Trung Quốc. Giới ngoại giao Trung Quốc đã trở nên cứng rắn hơn khi châu Âu rơi vào khủng hoảng tài chính. Ông Phillip Saunders thuộc trường Đại học Quốc phòng Washington còn cho biết các chiến lược gia của PLA cũng bắt đầu có thái độ tương tự khi họ cho rằng Trung Quốc giờ đây đã có sức mạnh đủ để khiến Mĩ bận tâm. Vì thế, việc làm tan băng trong quan hệ quân sự hai nước giờ đây có vẻ như khó hơn trước rất nhiều. Thực tế đó còn đặt ra nguy cơ xảy ra sự biến bất ngờ làm căng thẳng quan hệ hai bên nếu đường dây nóng liên lạc giữa các quan chức cấp cao tỏ ra không hiệu quả.

Cả ông Robert Gates và ông Mã Hiểu Thiên đều đề cập đến biển Đông trong bài phát biểu của mình. Đây là tuyến đường giao thông biển tối quan trọng và là nơi có quần đảo Paracel (Hoàng Sa) và Spratly (Trường Sa), hai quần đảo được cho là có trữ lượng dầu mỏ và khí thiên nhiên tương đối lớn và cũng là nơi nhiều quốc gia tuyên bố thuộc chủ quyền của mình. Việc Trung Quốc hiện đại hóa hải quân nhanh chóng khiến nhiều nước lo ngại rằng Trung Quốc có thể chiếm lấy khu vực này một ngày nào đó. Về phần mình, Trung Quốc rất không hài lòng trước việc máy bay và tàu do thám Mĩ hoạt động gần bờ biển nước này, bao gồm cả vùng nước giữa Đài Loan và Nhật Bản. Gần đây, các quan chức Trung Quốc còn gọi vùng biển Đông là một trong những “lợi ích cốt lõi” của nước này, cùng với Đài Loan và Tây Tạng. Nước này cũng đang đẩy nhanh các hoạt động diễn tập quân sự từ căn cứ hài quân trên đảo Hải Nam.

Điều này khiến Việt Nam vô cùng lo lắng. Hai nước đã có những tranh cãi xung quanh vấn đề hoạt động khoan và khai thác dầu mỏ của các công ty phương Tây. Năm 2008, Trung Quốc đã nhiều lần dùng vũ lực đe dọa khiến các công ty ExxonMobil và BP ngừng thăm dò trong vùng lãnh hải của Việt Nam. Trong một nhận định về hành động của Trung Quốc, ông Robert Gates cho hay:”Các công ty của Mĩ có quyền hoạt động kinh tế hợp pháp mà không bị ngăn cản”.

Việt Nam hiện đang giữ chức chủ tịch luân phiên của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á ASEAN, và nước này muốn mười nước thành viên của tổ chức này tìm được tiếng nói chung về vấn đề biển Đông, không để Trung Quốc chèn ép các thành viên yếu hơn. Phát biểu tại diễn đàn an ninh lần này, Bộ trưởng Quốc phòng Việt Nam cho biết ông hi vọng các tranh chấp biển đảo có thể được giải quyết trên cơ sở tình láng giềng, tình bạn và tình anh em hữu hảo. Nhưng xét về tổng thể sự hợp tác về an ninh trong khu vực thì có rất ít dấu hiệu cho thấy những hô hào như thế có thể trở thành đối thoại mang tính xây dựng thực chất.

Để lại lời bình

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s